Blog
Blokkeren, ventileren, verkoelen: De ‘hittetrits’ in al onze ontwerpen
19-07-2022
De gemiddelde temperatuur in onze leefomgeving is de afgelopen eeuw gestegen. Het aantal dagen met een temperatuur boven de 25 graden is in heel Nederland flink toegenomen. Zelf merk je dit vooral doordat je minder energie hebt en moeilijker in slaap kunt komen. Maar de hitte brengt nog veel meer nadelige gevolgen met zich mee. In onze uitvoeringsplannen klimaatadaptatie wordt het thema ‘Hitte’ uitgebreid behandeld en geborgd in het beleid van gemeenten. Daarnaast werken we met de zogenoemde ‘hittetrits’. In deze blog leggen we uit wat hittetrits zijn en hoe ze de gevolgen van hitte in onze leefomgeving kunnen beperken.
Waarom is extreme hitte niet goed?
Veel mensen vinden het heerlijk als het lekker warm is. Maar als de temperatuur een langere tijd boven de 25 graden is, is dat toch niet zo gezond. Normaal koelt je lichaam ’s nachts een graad af om te kunnen slapen, maar als het binnen heet is, lukt dit minder goed. Mensen krijgen het benauwd of zijn sneller moe en uitgeput. Vooral jonge kinderen, ouderen en mensen die ziek of te zwaar zijn krijgen klachten in een hete periode. Onderzoek wijst uit dat de stad als hitte-eiland in een luchtkoepel de vieze gassen vasthoudt en zo de luchtkwaliteit beïnvloedt.
Naast de nadelige gevolgen op de gezondheid, brengt hitte ook andere gevolgen met zich mee. Denk aan schade aan de natuur, zomersmog, schade aan onze infrastructuur, toename van energieverbruik voor verkoeling en negatieve gevolgen op de waterkwaliteit.
Klimaatadaptatie: Beleid omgang hitte
Hitte is naast wateroverlast, overstromingen en droogte één van de thema’s als we het over klimaatadaptatie hebben. Wij ondersteunen diverse overheden met het opstellen van beleidstukken omtrent klimaatadaptatie. Denk hierbij aan klimaatstresstesten, risicodialogen, klimaatrobuuste inrichtingsplannen en maatregelplannen klimaatadaptatie. In deze beleidstukken krijgt ook het thema hitte een plekje, inclusief omgang met hitte en mogelijke maatregelen. Bij de maatregelen hanteren wij het principe dat inmiddels de hittetrits is gaan heten: Blokkeren-Ventileren-Verkoelen.
Hittebestendig ontwerp met toepassing hittetrits
Door de hittetrits toe te passen, willen we de nadelige gevolgen van hitte in onze leefomgeving beperken.
-
Blokkeren
Om hitte te voorkomen of te beperken, is het blokkeren van de zonnestraling de eerste stap. Op deze manier kun je een hittebestendig ontwerp maken. De warmte kun je blokkeren door middel van zonnedoeken, -schermen of bomen. Bomen hebben natuurlijk de voorkeur, aangezien er dan op een natuurlijke manier wordt gekoeld. Hier kan de koppeling gemaakt worden natuur en biodiversiteit, waar elke gemeente ook mee aan de slag moet.
Voorbeeld: Zonnedoeken en bomen blokkeren de warmte bij museum Valkhof in Nijmegen.
-
Ventileren
Om extra verkoeling te creëren, is ventileren de tweede stap van de trits. Hierbij zorg je er voor dat de wind door het stedelijk gebied kan stromen en de hitte wegneemt. Voorbeelden zijn de koeling vanuit het heuvelige deel van Nederland in de avond en de verkoelende wind langs rivierdalen. Praktisch houdt het in dat je blokkades (bebouwing) voor de wind zo veel mogelijk moet vermijden in de ruimtelijke ordening van een gebied. Een mooi voorbeeld zijn de straten in Barcelona die uitgelegd zijn op de zeewind.
Voorbeeld: In Deventer zorgt de IJssel voor ventilatie.
-
Verkoelen
Tot slot kun je een gebied verkoelen. Dit is de laatste stap van de trits, wanneer blokkeren en ventileren niet mogelijk is, of het kan een combinatie worden van deze drie. Je kunt in een gebied verkoeling creëren door (stromend) water toe te voegen. Een leuk voorbeeld is de Japanse zomertraditie Uchimizu waarbij water op de straat wordt gesprenkeld. Door verdamping koelt de straat dan af. In Nederland kennen we de maatregelen met fonteinen in de openbare ruimte en richten we het gebied zo groen mogelijk in. Tijdens hittegolven koelen veel kinderen af met de zogenaamde bedriegertjes. Op woningniveau zijn ook airco’s een vorm van verkoeling.
Voorbeeld: Deze bedriegertjes in Almelo zorgen voor speelplezier en verkoeling.
Door deze hittetrits toe te passen in maatregelen en beleidstukken, werken we aan een toekomstbestendige leefomgeving.
TIP: Op de website climatescan.org staan veel voorbeelden van klimaatadaptieve maatregelen. Deze zijn gekoppeld aan de locatie waar de maatregel wordt ingezet. Inmiddels staan er zóveel projecten op dat het platform ook als onderzoeksmateriaal wordt gebruikt door verschillende Hogescholen. Ook bij Roelofs zetten we de website in om o.a. infiltratievoorzieningen te ‘mappen’.
Auteur:
Antal Zuurman
Senior adviseur stedelijk water en klimaatadaptatie
a.zuurman@roelofgroep.nl