Actualisatie BRP gemeente Twenterand

Project
In 2018 moet de gemeente Twenterand het GRP actualiseren. Als input voor het GRP is een actueel inzicht noodzakelijk voor de in de komende planperiode te nemen verbeteringsmaatregelen aan het gemeentelijke rioolstelsel. Met name is inzicht nodig in het nemen van maatregelen om extreme neerslag als gevolg van klimaatveranderingen nu en in de toekomst te kunnen verwerken. De gemeente heeft bij het opstellen van het vigerende GRP Twenterand een aantal jaren geleden de rioolmodellen geactualiseerd. Deze modellen zijn gevalideerd op basis van metingen in het rioolstelsel. Dit betreft 1D-rioolmodellen in InfoWorks CS. Door deze modellen te actualiseren met de in de afgelopen paar jaar uitgevoerde maatregelen en wijzigingen in het rioolstelsel (denk aan afkoppelen verhard oppervlak, wijzigingen in diameters buizen of aangepaste gemaalcapaciteiten) en vervolgens om te zetten naar InfoWorks ICM, kan een gekoppelde 1D/2D-berekening worden uitgevoerd, waarin ook de afstroming over maaiveld in één rekenmodel wordt meegenomen. De interactie tussen maaiveld en riolering wordt daarin gecombineerd.

Bijzonderheden
Bij een normgericht benadering van wateroverlast vindt toetsing plaats met een maatgevende bui (bijvoorbeeld bui 08 uit de Leidraad riolering). Bij deze werkwijze kan het voorkomen dat op bepaalde locaties de wateroverlast zeer ernstig kan zijn bij buien heviger dan bui 08. Aan de andere kant kan het ook voorkomen dat maatregelen overwogen worden op locaties waar bij ontwerpbui enkele centimeters water staat, terwijl de wateroverlast bij hevigere buien nauwelijks toeneemt. Dit leidt ertoe dat normgericht beheer niet altijd leidt tot investeringen waar dit het meest urgent is. Wij kiezen dan ook voor een risico gestuurde benadering. Met deze methode kunnen beslissingen over te nemen maatregelen op een doelmatige en goed onderbouwde manier worden genomen. Wij stellen het risiconiveau van een locatie vast door de analyse van het effect van wateroverlast en de frequentie van optreden. U kunt uw beheer en investeringsbeslissingen vervolgens baseren op een gedegen risicoafweging, die wordt afgezet tegen de realisatiedoelen voor het beheer van het stedelijk (afval)watersysteem.
De essentie van risicogestuurd beheer is het beheersen van de risico’s door het maken van keuzes die gebaseerd zijn op de gevolgen van wateroverlast. Om tot een transparante afweging te komen, hanteren wij een risicomatrix. Op de horizontale as is de herhalingstijd vermeld, op de verticale as de ernst van een gebeurtenis.

De eerste stap bij het bepalen van de ernstscore is het wegen van de verschillende effecten die op kunnen treden als gevolg van wateroverlast. Dit zijn bijvoorbeeld het overstromen van gebouwen en verkeershinder, maar ook het risico op infecties en gewonden. Op basis van onze ervaringen in eerdere projecten stellen wij een aantal toetsvariabelen voor. In samenwerking met u bepalen we eerst de ernst en daarna het gewicht van elk effect. De ernstscore bepalen we door voor elke risicolocatie en elke herhalingstijd de optredende effecten te vermenigvuldigen met de bijbehorende gewichten. Deze ernstscore vertalen we met de risicomatrix in een risiconiveau.
De ontwikkelde methode is een algemeen toepasbare methode voor risicogestuurd rioolbeheer voor wateroverlast. Verschillende wateroverlastlocaties kunnen eenvoudig tegen elkaar worden afgewogen, ook voor extreme neerslag. Ook kan de invloed van klimaatverandering in beeld worden gebracht. Maatregelen kunnen worden getoetst op doelmatigheid door de kosten van maatregelen af te zetten tegen de risicoreductie en het restrisico inzichtelijk te maken.
Om voor de herhalingstijden van 1 jaar tot 100 jaar de effecten te bepalen zijn extreme buien als input nodig. We maken dan ook gebruik van composietbuien. Om een aantal redenen kiezen wij hiervoor. De composietbuien geven goede aansluiting bij de historische neerslagreeksen en goede weergave van de variabiliteit in neerslag en zijn beschikbaar voor grotere herhalingstijden (>10 jaar). Doordat er ook composietbuien zijn ontwikkeld die rekening houden met klimaatverandering, is het mogelijk om de risicoanalyse op de klimaatverandering aan te passen. Op die manier wordt ook inzichtelijk in hoeverre het risico op wateroverlast de komende decennia toeneemt en kan bepaald worden of na het nemen van maatregelen het risico op wateroverlast ook in 2050 voldoende verlaagd is en wat het restrisico is.
Een composietbui is zodanig opgesteld dat slechts één bui nodig is om een bepaalde herhalingstijd door te rekenen, ongeacht de specifieke systeemkenmerken van het betreffende stelsel. Alle buiduren tussen 10 minuten en de maximale buiduur zitten dus gevat in één enkele bui. Daarom worden deze buien ‘composietbuien’ genoemd. Omdat het KNMI geen langdurige 10-minuten reeks heeft vrijgegeven maken wij gebruik van de neerslagreeks van Ukkel (België) voor de periode 1898-2007 Deze meetreeks is wereldwijd uniek, niet enkel door haar lengte en de 10-minuten resolutie, maar ook omdat de metingen sinds 1898 met dezelfde pluviograaf en op dezelfde meetlocatie zijn gedaan. Deze neerslagreeks kan, voor wat betreft de piekdebieten, als representatief voor Vlaanderen en Nederland worden beschouwd voor de periode tot 2007.

Project in cijfers
Resultaat risicoanalyse wateroverlast:
1. 3 locaties met extreem hoog risico;
2. 6 locaties met zeer hoog risico;
3. 3 locaties met hoog risico;
4. 5 locaties met matig risico.