Natuurherstelmaatregelen N2000-gebied Weerribben

De komende jaren worden er verschillende maatregelen genomen om de kwetsbare natuur in het Natura 2000-gebied Weerribben te behouden en te versterken. Vanuit het ingenieursbureau stelt Roelofs het ontwerp en deze herstelmaatregelen op. Oosterhuis is verantwoordelijk voor de uitvoering. 

De Weerribben, gelegen in de kop van Overijssel, vormt samen met De Wieden het grootste laagveenmoeras van West-Europa. Dit gebied is het ‘thuis’ van talloze bijzondere planten en dieren en heeft daarmee een hoge natuurwaarde. Door de herstelmaatregelen wordt er leefgebied ontwikkeld en uitgebreid voor een groot aantal dieren, zoals de grote vuurvlinder, de grote karekiet, de porseleinhoen, de roerdomp en purperreiger.  

In dit project worden twee deelgebieden aangepakt, namelijk de Kooi van Pen en Noordmanen. Vanuit Roelofs worden zowel de benodigde maatregelen als het beheer- en onderhoudsplan opgesteld. Hiervoor is het gebied door Roelofs ingemeten met een drone met LIDAR techniek.   

Deelgebied 1: Kooi van Pen 

Het werk start rondom de Kooi van Pen, waar het veenmosrietland en de trilvenen zijn dichtgegroeid. Dit gebied wordt aangepast naar hoe het vroeger was. De bosopslag wordt verwijderd en petgaten worden hersteld. Daarnaast worden bestaande sloten hersteld en nieuwe sloten gegraven. Met het vrijkomende stevige veen worden bestaande ribben verhoogd zodat deze voldoende hoog en sterk zijn om invloeden van wind en stromend water te weerstaan. 

Maatregelen deelgebied Kooi van Pen: 

• Verwijderen van bosopslag 
• Uitgraven (herstellen) van petgaten 
• Leggen van duikers 
• Opbouwen en herstellen van ribben 
• Graven en herprofileren van watergangen 
• Maaibaar maken en rietlandherstel 

De uitdaging zit met name in het werken in kwetsbare natuur en de zeer slecht draagkrachtige bodem. Dit leidt ertoe dat er slechts in bepaalde tijden van het jaar gewerkt kan worden en dat aangepaste machines nodig zijn.  

Deelgebied 2: Noordmanen 

Dit gebied van circa 300 hectare is nu nog grotendeels grasland.  Om het waterpeil vast te houden worden er diverse kades gerealiseerd en worden er sloten gegraven en verbreed.  

Blauwgrasland
In een deel van het gebied wordt blauwgrasland ontwikkeld. Dit vergt veel precisie: blauwgras is heel kwetsbaar, dus zaken als de zuurtegraad, waterkwaliteit en waterniveaus moeten exact kloppen.  

Maatregelen deelgebied Noordmanen: 

• Verwijderen van bosopslag 
• Plaggen en afgraven 
• Aanleggen van kades en keringen 
• Graven en dempen van sloten 
• Herstellen van ribben 
• Graven van slenken 
• Aanleggen van kunstwerken 

Bijzonderheden 

Dit project vergt veel zorgvuldigheid en specialistische kennis. Enkele uitdagingen en bijzonderheden:   

• Het werken met een gesloten grondbalans 
• Kunstwerken: de coördinatie met betrekking tot het opzetten en reguleren van peilbeheer en de samenwerking met het waterschap Drents Overijsselse Delta en Staatsbosbeheer hierin 
• Het ontwerpen en realiseren van stabiele kades en ribben in relatie tot zetting, klink en oxidatie van het toe te passen materiaal 
• De uitvoering moet worden afgestemd op de beschikbaarheid van grond in verband met de voortgang van pachtwijziging en/of -beëindiging 
• Het voorbereiden van een zorgvuldige uitvoering, met eenvoudig overgangsbeheer na aanleg als doel en met zo min mogelijk herstelacties. 

Planning 

Kooi van Pen: Het ontwerp en de engineering van de Kooi van Pen is in 2024 begonnen met de eerste fase (Boskamp) en zal medio 2025 worden afgerond. De werkzaamheden worden door Oosterhuis gefaseerd uitgevoerd van 2024 tot aan, naar verwachting, begin 2026. Na oplevering wordt er nog drie jaar lang onderhoudsbeheer uitgevoerd. 

Noordmanen: In 2025 vindt de uitwerking van het ontwerp van Noordmanen plaats. Doel is om dit eind 2025 te hebben afgerond. De werkzaamheden worden vervolgens in 2026 en 2027 uitgevoerd, waarna er ook hier drie jaar lang onderhoudsbeheer wordt uitgevoerd.